प्राणी जसे प्राणी: पॅसिफिक महासागराच्या 31,000 फूट (अंदाजे 9,448 मीटर) खोलीवर चिनी शास्त्रज्ञांच्या आंतरराष्ट्रीय पथकाने एक अभूतपूर्व शोध लावलाय. या खोल समुद्राच्या अंधाऱ्या आणि प्रचंड दाब असलेल्या वातावरणात‘एलियनसारखे’ दिसणारे सजीव प्राणी आढळले आहेत. या शोधाने शास्त्रज्ञांना आश्चर्यचकित केले असून, जीवन कठीण परिस्थितीतही कसे टिकून राहते आणि विकसित होते, याबाबत नवीन अंतर्दृष्टी मिळाली आहे. फेंडूझ नावाच्या अत्याधुनिक पाणबुडीच्या साहाय्याने हा शोध शक्य झालाय. या मध्यमातून समुद्राच्या दुर्गम भागात प्रवेश करण्यात आला. काय आहे नेमका प्रकार? सविस्तर जाणून घेऊया.

शोधाची पार्श्वभूमी काय?

पृथ्वीच्या पृष्ठभागाचा सुमारे 71% भाग महासागरांनी व्यापलेला आहे, परंतु त्यापैकी फक्त 5% भागाचेच मानवाने संशोधन केले आहे. समुद्राच्या खोलवर जाणे हे अंतराळात जाण्यापेक्षा अधिक आव्हानात्मक आणि धोकादायक आहे, कारण तिथे प्रचंड दाब, पूर्ण अंधार आणि थंड तापमान यांचे संयोजन आहे. पॅसिफिक महासागर हा पृथ्वीवरील सर्वात खोल महासागर आहे, ज्यामध्ये मरियाना खंदक (Mariana Trench) हा सर्वात खोल बिंदू आहे, ज्याची खोली 10,911 मीटर (35,797 फूट) आहे. या शोधात, चिनी शास्त्रज्ञांनी 31,000 फूट खोलीवर असलेल्या एका विशिष्ट ठिकाणाचे संशोधन केले, जिथे सूर्यप्रकाशाचा लेशमात्रही पोहोचत नाही.

फेंडूझ पाणबुडीचा वापर कसा झाला?

हा शोध लावण्यासाठी शास्त्रज्ञांनी फेंडूझ (Fendouzhe, ज्याला इंग्रजीत ‘Striver’ असेही म्हणतात) नावाच्या अत्याधुनिक पाणबुडीचा वापर केला. ही पाणबुडी अत्यंत उच्च दाब आणि कठीण परिस्थितीत काम करण्यासाठी डिझाइन केलेली आहे. फेंडूझने शास्त्रज्ञांना समुद्राच्या त्या अंधाऱ्या आणि दुर्गम खोलीपर्यंत पोहोचवले, जिथे सामान्य मानवनिर्मित यंत्रे किंवा उपकरणे कार्य करू शकत नाहीत. या पाणबुडीने समुद्रतळावरील वातावरणाचे निरीक्षण करणे, नमुने गोळा करणे आणि प्राण्यांचे जीवन चित्रित करणे शक्य केले.

एलियनसारखे प्राणी आणि त्यांचे वैशिष्ट्य काय?

या शोधादरम्यान शास्त्रज्ञांना असे प्राणी आढळले, जे दिसायला एलियनसारखे होते. हे प्राणी मिथेन (CH₄) आणि हायड्रोजन सल्फाइड (H₂S) यासारख्या रसायनांवर अवलंबून राहून ऊर्जा निर्माण करतात. सामान्यतः प्राणी सूर्यप्रकाशावर आधारित प्रकाशसंश्लेषण प्रक्रियेद्वारे (photosynthesis) अन्न आणि ऊर्जा मिळवतात, परंतु या खोल समुद्रातील प्राणी केमोसंथेसिस (chemosynthesis) प्रक्रियेद्वारे ऊर्जा मिळवतात. या प्रक्रियेत, प्राणी समुद्रतळावरील हायड्रोथर्मल व्हेंट्स (hydrothermal vents) मधून बाहेर पडणाऱ्या रसायनांचा वापर करतात.

या प्राण्यांमध्ये कोणती वैशिष्ट्ये आढळली?

हे प्राणी प्रचंड दाब (हजारो वातावरण दाब), थंड तापमान (0 अंश सेल्सियस जवळपास), आणि पूर्ण अंधारात जगण्यासाठी अनुकूलित झाले आहेत. यामध्ये विचित्र आकाराच्या माशांपासून ते ट्यूब वर्म्स (Tube Worms), खेकडे, आणि सूक्ष्म जीवाणूंपर्यंत विविध प्राणी आढळले. काही प्राण्यांचे स्वरूप इतके असामान्य आहे की त्यांना ‘एलियनसारखे’ म्हटले गेले. हे प्राणी मिथेन आणि हायड्रोजन सल्फाइड यासारख्या रसायनांचे ऑक्सिडीकरण करून ऊर्जा मिळवतात, ज्यामुळे ते सूर्यप्रकाशाशिवायही टिकून राहतात.

FAQ

समुद्राच्या खोल पाण्यात जीव कसे टिकतात?

उत्तर. समुद्रातील जीव मिथेन आणि हायड्रोजन सल्फाइड सारखी रसायने खाऊन जगतात.

शास्त्रज्ञांना समुद्रात जीवन कुठे आणि किती खोलीवर सापडले?

उत्तर. प्रशांत महासागरात ३१,००० फूट खोलीवर समृद्ध जीव सापडले.

इतक्या खोलीपर्यंत पोहोचण्यासाठी कोणत्या उपकरणांचा वापर करण्यात आला?

उत्तर. या शोधासाठी “फेंडूझ” नावाची एक विशेष पाणबुडी वापरली गेली.