Cash on Delivery: घराच्या दारात कूरियर येतो, हातात छोटा बॉक्स आणि मोबाईलवर तुमचं नाव-पत्ता. तुम्ही काही ऑर्डर केलेलं नसतानाही “COD आहे, पेमेंट करा” अशी विनंती होते. घरात कोणीतरी मागवलं असेल किंवा ऑफिसमधल्या सहकाऱ्याने घेतलं असेल, असा विचार करून अनेकजण पैसे देतात. काही मिनिटांनी बॉक्स उघडल्यावर आत कागद, दगड किंवा अतिशय स्वस्त वस्तू दिसते. सध्या शहरांसोबत छोट्या गावांतही हा प्रकार वाढताना दिसतो. हा साधा गैरसमज नसून नियोजनबद्ध फसवणूक असल्याचं सायबर तज्ज्ञ सांगत आहेत.
हा प्रकार इतका विश्वासार्ह वाटतो कारण कूरियर एजंटकडे तुमची खरी माहिती असते. तो फक्त मशीनमध्ये दिसणाऱ्या तपशीलावर काम करतो. त्याला आत काय आहे याची कल्पना नसते. त्यामुळे लोक लगेच शंका घेत नाहीत.
काही वेळा आधी फोन किंवा SMS येतो — “आपलं पार्सल उद्या पोहोचेल” किंवा “परदेशातून गिफ्ट आहे, फक्त डिलिव्हरी चार्ज द्या”. उत्सुकतेमुळे लोक निर्णय घाईत घेतात आणि पैसे देतात.
कसा मिळतो तुमचा पत्ता?
ऑनलाइन शॉपिंग साइट्स, लीक डेटाबेस किंवा सार्वजनिक लिस्टिंगमधून ग्राहकांची माहिती बाहेर जाते. छोट्या विक्रेत्यांचे अकाउंट हॅक झाल्यावर नाव, मोबाईल नंबर आणि पत्ता सहज मिळतो.
फसवे लोक त्या डेटावरून तुमच्या नावाने पार्सल बुक करतात. Air Way Bill (AWB) नंबर तयार होतो आणि India Post, Blue Dart, Delhivery किंवा Ecom Express सारख्या नियमित नेटवर्कमधून पार्सल पोहोचतं. त्यामुळे सर्व काही खऱ्यासारखं दिसतं.
हा प्रकार धोकादायक का आहे?
दारात उभा कूरियर आणि छोटं बिल पाहून लोक विचार न करता पैसे देतात. रक्कम कमी असली तरी एक प्रकारचा सामाजिक दबाव तयार होतो. “इतकंच आहे, देऊया” असं वाटतं.
पेमेंट झाल्यावर कूरियर कंपनी प्रक्रिया पूर्ण करून पैसे पाठवते. डिजिटल फ्रॉडप्रमाणे त्वरित चार्जबॅक मिळत नाही. त्यामुळे नुकसान परत मिळवणं कठीण होतं.
पैसे दिले असतील तर काय कराल?
ताबडतोब संबंधित कूरियरच्या कस्टमर सपोर्टला कॉल करा आणि AWB नंबर देऊन तक्रार नोंदवा. सेटलमेंट बाकी असेल तर व्यवहार थांबवण्याची शक्यता असते.
यानंतर भारत सरकारच्या National Cyber Crime Portal (cybercrime.gov.in) वर ऑनलाइन तक्रार करा किंवा 1930 हेल्पलाईनवर माहिती द्या. लवकर कळवल्यास तपास वेगाने होऊ शकतो.
स्वतःचा बचाव कसा करावा
घरात व ऑफिसमध्ये सर्वांना सांगा — अनोळखी COD पार्सल कधीही स्वीकारू नका. आधी खात्री करा, मगच पैसे द्या.
संशयास्पद वाटल्यास पार्सल “Rejected” म्हणून परत पाठवा. फक्त नाव आणि पत्ता जुळतो म्हणून पेमेंट करू नका. थोडी खबरदारी घेतली तर ही फसवणूक सहज टाळता येते.
